Byggðarráð Skagafjarðar

Fært í trúnaðarbók.

Fært í trúnaðarbók.

Undir þessum dagskrárlið kom Ívar Pálsson lögmaður til fundarins.

Ívar fór yfir stöðu mála. Byggðarráð samþykkir samhljóða að fela Ívari að vinna málið áfram í samræmi við umræður á fundinum.

Á 159. fundi byggðarráðs Skagafjarðar var samþykkt samhljóða að auglýsa lóð númer 4 á Hofsósi, landnúmer 219946, stærð 4040 m2, til sölu og var sú ákvörðun staðfest á 41. fundi sveitarstjórnar.
Í kjölfar auglýsingar bárust 3 tilboð í lóðina og var hæsta tilboð upp á kr. 631.000 frá Ævari Jóhannssyni, kt. 220890-3339.

Byggðarráð samþykkir samhljóða að taka hæsta boði.

Fært í trúnaðarbók.

Umsögn um tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2026-2040 ásamt fimm ára aðgerðaáætlun fyrir árin 2026-2030.

Byggðarráð Skagafjarðar fagnar því að fram hafi verið lögð samgönguáætlun og að hún hafi verið send út til umsagnar frá umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis. Vel hefði verið við hæfi að senda áætlunina til umsagnar á fyrri stigum í gegnum Samráðsgátt stjórnvalda.

Áherslur nýrrar samgönguáætlunar

Í nýrri áætlun boðar ráðherra málaflokksins stórsókn í samgöngumálum þjóðarinnar. Þar má nefna stórsókn í viðhaldi vega en fjármagn til þess hækkar umtalsvert á árunum 2025-2027 þegar hækkunin er komin upp í 20 ma. kr. árlega. Átak verður gert í fækkun malarvega, samtals lagt slitlag á 460 km á tímabili samgönguáætlunar. Meðal annarra tíðinda í kynningu ráðherra er að fjárveiting til vetrarþjónustu á fyrsta tímabili áætlunarinnar er aukin um tæpa 14 ma. kr. árlega frá tillögu að samgönguáætlun sem lögð var fram haustið 2023. Einnig ber að fagna áherslum á eflingu almenningssamgangna og bætt farnetssamband á þjóðvegum.
En hvernig ríma þessar áherslur við það sem tillaga að samgönguáætlun segir um bætta innviði á Norðurlandi vestra og í Skagafirði?

Staðan á Norðurlandi vestra

Í greiningu Vífils Karlssonar um umferð og ástand vega á Vesturlandi, sem unnin var fyrir Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi árið 2016, kom fram að árið 2014 var hlutfallslega mest af malarvegum á Norðurlandi vestra og ljóst að miðað við litlar úrbætur í landshlutanum síðan þá, þá hefur Norðurland vestra dregist enn frekar aftur úr öðrum landsvæðum.

Þá hefur fjármagn til uppbyggingar vegakerfis verið minna til Norðurlands vestra en annarra landshluta. Yfir erfiða fjallvegi er að fara til að sækja ýmsa nauðsynlega þjónustu, m.a. lífsnauðsynlega heilbrigðisþjónustu, og má þar nefna Öxnadalsheiði, Holtavörðuheiði, Vatnsskarð, Þverárfjall og Almenninga til Siglufjarðar. Allt eru þetta fjallvegir með tíða lokun sé horft til landsins alls.

Á Norðurlandi vestra eru eknir flestir km. með skólabörn á malarvegi á landinu öllu. Sá landshluti sem næstur kemur á eftir er Vesturland með 189 km. Jafnframt eru flestar einbreiðar býr á Norðurlandi vestra. Á Norðurlandi vestra er jafnframt hæsta hlutfall skólabarna sem býr í 30 km fjarlægð eða meira frá grunnskóla, eða 8,5%. Þess má geta að á hverjum skóladegi í Skagafirði aka skólabílar börnum 314 km vegalengd, þar af 91,5 km á malarvegum, yfir 12 einbreiðar brýr.

Á fundi með svæðisstjórn Norðurlands hjá Vegagerðinni árið 2024 var tilgreint að með sama fjármagni og veitt hefur verið til uppbyggingar vega á Norðurlandi vestra undanfarin ár, þá myndi taka 70 ár að ljúka uppbyggingu og klæðningu núverandi malarvega.

Áhersluatriði Skagafjarðar við uppbyggingu vega og klæðninga

Mikilvægt er að vinna að markvissri umferðartalningu vega á Norðurlandi vestra til að beita markvissum aðferðum til að meta forgangsröðun framkvæmda. Umferðaröryggissjónarmið verði einnig höfð til hliðsjónar. Á þeim vegum þar sem umferðartalning liggur fyrir í Skagafirði er staðan eftirfarandi:

1. Hegranes (764), tengivegur. Sameiginlegt áherslumál sveitarfélaga á Norðurlandi vestra. Samfélags- og ferðamannavegur. Sá kafli sem enn er án slitlags. Hluti Hegranesshringsins er með bundnu slitlagi og mikilvægt að loka hringnum með endurbótum á þeim kafla sem eftir er og lagningu bundins slitlags.
2. Sæmundarhlíðarvegur (762), héraðsvegur. Samfélags- og ferðamannavegur. Vegurinn er mjór og hættulegur á köflum. Mikilvægt er að byggja veginn upp og leggja á hann bundið slitlag.
3. Ólafsfjarðarvegur (82), frá Ketilási að Þrasastöðum, tengivegur. Samfélags- og ferðamannavegur. Mikilvægt er að byggja veginn upp og leggja á hann bundið
slitlag.
4. Skagafjarðarvegur (752), tengivegur. Samfélags- og ferðamannavegur. Mikilvægt er að leggja veginn bundnu slitlagi. Mikið álag er á þessum vegi í dag en búið að byggja þann hluta sem enn er malarvegur upp að stærstum hluta, vantar fyrst og fremst slitlagið.
5. Skagavegur (745), tengivegur. Samfélags- og ferðamannavegur. Um er að ræða 40 km. kafla á leið norður Skaga austanmegin. Stóraukin umferð með tilkomu Norðurstrandarleiðar. Slæmur malarvegur, mjór og holóttur. Mikilvægt er að byggja veginn upp og leggja á hann bundið slitlag.
6. Kjálkavegur (759), héraðsvegur. Samfélagsvegur. Vegurinn er gamall malarvegur í slæmu ásigkomulagi. Mikilvægt er að byggja veginn upp og leggja á hann nýtt malarslitlag
7. Ásavegur (769), tengivegur. Samfélagsvegur. Vegurinn er mjór og hættulegur á köflum. Mikilvægt er að byggja veginn upp og leggja á hann bundið slitlag.
8. Reykjastrandarvegur (748), tengivegur. Samfélags- og ferðamannavegur. Búið er að leggja hluta vegarins bundnu slitlagi og brýnt að klára þann hluta sem eftir er. Mjög holóttur og mjór vegur. Nauðsynlegt er að bregðast við alvarlegum öryggisógnum með lagfæringu verstu vegakafla og uppsetningu vegriða.

Samkvæmt upplýsingum frá svæðisstjóra Vegagerðarinnar á Norðurlandi árið 2025 var áætlað að
hvað Skagafjörð varðar yrði ráðist í útboð klæðningar á 7 km kafla á Sæmundarhlíðarvegi annars
vegar og 7 km kafla á Hegranesvegi hins vegar, árið 2028. Eftir að samgönguáætlun var kynnt voru engin áform um að auka framlög í klæðningu malarvega í Skagafirði, áfram er í drögum að
tengivegaáætlun áranna 2026-2028 að farið verði í útboð á umræddum köflum árið 2028.

Spurt er hvort stórsókn í samgöngumálum og viðhaldi vega, átaks í fækkun malarvega - eigi ekki að skila sér til Skagafjarðar einnig?

Ný Fljótagöng

Ánægjulegustu tíðindin í tillögu að nýrri samgönguáætlun eru áform um að ráðast í ný Fljótagöng og tilheyrandi endurbætur á veginum frá Stafá og að gangnamunna. Er um löngu tímabæra framkvæmd að ræða og mikið fagnaðarefni að sjá hylla í þessa mikilvægu úrlausn í stað vegar um Almenninga sem er á leið í sjó fram.

Fjármagn til nýrra Fljótaganga er flutt af Fjarðarheiðargöngum, þ.e. í Fljótagöng og ný jarðgöng sem leysa af hólmi veginn um Súðavíkurhlíð. Tengt Fljótagöngum og nýju innviðafélagi væri fróðlegt að vita hvort til standi að innheimta gjöld í gegnum Fljótagöng, og ef svo er, hvort til standi að byggja upp veg um Lágheiði þannig að gjaldfrjáls leið verði áfram til staðar? Varla verður lögð áhersla á að viðhalda veginum um Almenninga og Strákagöng vegna ríkra öryggissjónarmiða.

Vetrarþjónusta Vegagerðarinnar

Nauðsynlegt er að endurskoða reglugerð sem gildir um vetraþjónustu Vegagerðarinnar en eins og hún er í raun framsett þá gildir helmingamokstur Vegagerðarinnar aðeins að þriðja síðasta bæ við enda vegar. Sú aðferðafræði er vægast sagt umdeild og algjörlega á skjön við áherslur á jafnræði borgaranna og byggðaþróun. Á fundi sem haldinn var á Akureyri árið 2023, um vetrarþjónustu Vegagerðarinnar og endurskoðun á henni, kom þessi áhersla ítrekað fram hjá fundarmönnum og mikill einhugur um að endurskoða hana.

Enn má geta um ósanngjarnar reglur Vegagerðarinnar sem miða aðra mokstursþjónustu eingöngu við umferð á þjóðvegum og tengivegum en horfa ekkert til þess hvar á landinu þessir vegir eru. Það gefur t.d. auga leið að það þarf almennt séð miklu meiri vetrarþjónustu á t.a.m. veginn fram í Stíflu í Fljótum heldur en veg með sambærilegum umferðarþunga á Suðurlandi eða Suðvesturhorninu. Þá er ljóst að endurskoða þarf ramma í kringum vetrarþjónustu og leggja áherslu á auknar hálkuvarnir.

Jafnframt þarf að auka vetrarþjónustu á öllum vegum sem skólabílar aka. Sérstaklega er bent á veg um úthluta Blönduhlíðar en hann er í E-reglu sem þýðir mokstur 3 sinnum í viku. Sama á við um veg 752, en fram að Steinsstöðum er hann í E-reglu (3 daga mokstur og helmingamokstur eftir það). Auka þyrfti tíðnina á mokstri á þessum vegi öllum, að lágmarki þarf að auka tíðnina fram að Steinstöðum.

Kvartanir vegna ónægra hálkuvarna koma oft fram á fundum með íbúum og þá sérstaklega á þeim vegum sem ekki eru í A-reglu, 7 daga mokstri.

Stækkun Sauðárkrókshafnar

Eitt stærsta hagsmunamál Skagfirðinga nú um stundir er ný ytri höfn á Sauðárkróki. Framkvæmdin er knúin áfram af mjög vaxandi umsvifum og ákalli um að geta tekið á móti skipum sem rista dýpra, m.a. vegna breyttrar hönnunar skipa í tengslum við orkuskipti. Höfnin er lífæð allrar atvinnustarfsemi í Skagafirði. Hún leikur óumdeilt lykilhlutverk fyrir bæði aðföng og fráflutning atvinnulífsins og er í raun hjarta þess og lunga.

Það eru gríðarleg verðmæti í því fólgin fyrir Sauðárkrók og um leið Skagafjörð að tryggja atvinnulífi sínu sterka innviði til þess að koma afurðum sínum á markað bæði hérlendis og erlendis. Án samkeppnishæfrar og nútímalegrar hafnaraðstöðu þrengir mjög að öllum aðgangi okkar að innlendum og erlendum mörkuðum. Slíkt má einfaldlega ekki gerast.

Benda má á veruleg áform og eflingu atvinnulífs á Sauðárkróki sem knýja á um framkvæmdina, m.a. nýleg opnun fiskmarkaðar á Sauðárkróki, áform um nýja hátæknifiskvinnslu FISK Seafood, /áform um stækkun Steinullar hf., stækkun á starfsemi Dögunar rækjuvinnslu, o.s.frv.

Framkvæmdir við nýja ytri höfn voru boðnar út á sl. ári og eru hafnar. Er um gríðarlega ánægjulegan áfanga að ræða. Í tillögu að samgönguáætlun er getið að heildarkostnaður við brimvarnargarðinn sjálfan sé áætlaður 915 m.kr. Veittar eru fjárveitingar til hans á árunum 2025-2028 sem nema 484,1 m.kr. Þá er einnig inni fjárveiting til stálþils og þekju fyrir nýja garðinn. Þar er heildarkostnaðaráætlun metin 880 m.kr. en fjárveiting er aðeins 158,6 m.kr. og ná þær til áranna 2029 og 2030. Flýta þarf þessari framkvæmd og tryggja fjárveitingu til heildarframkvæmdarinnar þannig að höfnin verði fullkláruð. Öðruvísi er ekki hægt að taka hana í notkun.

Endurhönnun á leiðakerfi landsbyggðarstrætó

Á síðasta ári kynnti Vegagerðin áform um endurhönnun á leiðakerfi landsbyggðarstrætó. Áskoranir þess verkefnis hafa verið breytingar á stærri akstursleiðum sem tengja landshluta annars vegar og breytingar á minni akstursleiðum innan landshluta hins vegar.

Óhætt er að segja að tillögur og niðurstaða Vegagerðarinnar hafi verið reiðarslag fyrir Norðurland vestra en niðurstaðan varð sú að fækka ferðum strætó milli Reykjavíkur og Akureyrar úr tveimur ferðum á dag í eina ferð á dag. Ekkert var komið á móts við óskir sveitarfélaganna um auknar almenningssamgöngur milli byggðakjarnanna í landshlutanum. Hér var því um hreinan
niðurskurð á þjónustu að ræða sem er ólíkt t.d. tillögum um aukna þjónustu og samþættan akstur innan Snæfellsness og aukna tíðni ferða til Vestfjarða.

Fulltrúar Norðurlands vestra hafa mótmælt þessu en aðeins fengið þau svör að rétt væri að þetta væri mikil skerðing fyrir Norðurland vestra en tillögur um minni akstursleið innan landshlutans næðu ekki fram að ganga vegna skorts á fjármögnun.

Lagfæra þarf þessa tilhögun í samgönguáætlun þannig að tryggðir séu fjármunir til
almenningssamgangna á milli byggðakjarna á Norðurlandi vestra.

Girðingar meðfram þjóðvegum

Viðhald girðinga með vegum er víða ábótavant. Sérstaklega er þó staðan slæm á Þverárfjallsvegi og nánast alla leið inn á Sauðárkrók og svo með þjóðvegi eitt um Vatnsskarð og yfir í Blönduhlíð.

Varðandi Þverárfjallsvegs þá hefur komið fram hugmynd um að færa grindarhlið við Skíðasvæði Tindastóls nær Sauðárkróki og „hætta“ viðhaldi girðinga ofan við það. Önnur leið væri að gera átak í þessum girðingum. Minnt er á áður sent erindi frá sveitarstjórum Skagafjarðar, Húnabyggðar og Skagabyggðar um girðingu með öllum veginum yfir Þverárfjall en sú aðgerð myndi fækka mest umferðaróhöppum vegna búfjár á vegum.

Sama á við um þjóðveginn yfir Vatnsskarð og niður í Varmahlíð. Þar þurfa veggirðingar á verulegu viðhaldi að halda.

Sveitarfélagið er tilbúið að banna lausagöngu á þessum vegaköflum gegn því að Vegagerðin taki yfir viðhald girðinganna, en starfandi bændum hefur fækkað mjög á þessum svæðum á liðnum árum.

Þess má geta að í tillögu að nýrri samgönguáætlun eru fjárveitingar til veggirðinga óbreyttar á ári hverju, 60 m.kr., þótt efniskostnaður og vinnuliður hækki ár frá ári, ásamt þeirri staðreynd að verulega hefur skort upp á fjármuni í þennan flokk svo árum skiptir.

Framlag til reiðvega

Á undanförnum árum hafa Vegagerðin og mörg sveitarfélög lagt til fjárveitingar til lagningu reiðvega enda um brýnt umferðaröryggismál að ræða. Í þeirri tillögu að samgönguáætlun sem nú liggur fyrir er gert ráð fyrir örlítilli hækkun í þennan málaflokk, 20-25 m.kr. á ári fyrir landið allt. Þessi hækkun þyrfi að vera miklu meiri svo hægt væri að klára það sem eftir er og veita þeim reiðvegum sem lagðir hafa verið sómasamlegt viðhald.

Framlög til viðhalds Sauðárkróksflugvallar

Samkvæmt tillögu að samgönguáætlun er 7 m.kr. veitt til aðstöðu flugbrauta og hlaða við Sauðárkróksflugvöll, 3 m.kr. á tímabilinu 2021-2035 og 4 m.kr. á tímabilinu 2036-2040. Sem sagt 7 m.kr. á næstu 15 árum.

Öllum má ljóst vera að þessi fjárveiting dugar fyrir harla litlu. Brautarljós við flugvöllinn eru nú þegar orðin úrelt og ógna öryggi sjúkraflutninga. Um verulegan kostnað er að ræða sem þessi fjárhæð hrekkur afar skammt upp í að duga og ráðast þarf í þessa endurnýjun á allra næstu árum, ekki eftir 10 eða 15 ár. Jafnframt eru komnar öldur í undirlagi flugbrautar og ljós að skynsamlegt er að veit fé til viðhalds klæðningar þannig að verkið verði ekki miklu dýrara eða allt að því óyfirstíganlegt er það er dregið til margra ára.

Lokaorð

Í tillögu að nýrri samgönguáætlun er dregin upp metnaðarfull framtíðarsýn fyrir byggðir landsins. Meðal annars kemur fram áhersla á að lífsgæði fólks séu ekki síst fólgin í því að fólk geti búið sér heimili þar sem það helst kýs og njóti sambærilegra innviða hvar á landinu sem er. Einnig að stefnur og áætlanir innviðaráðuneytisins vinni saman að því að efla atvinnulíf með uppbyggingu og rekstri öruggra samgangna og að þær séu öruggar og umhverfisvænar í þágu íbúa og atvinnulífs. Einnig kemur fram að við gerð samgönguáætlunar skuli meðal annars byggja á þeim meginmarkmiðum að samgöngur séu greiðar, öruggar, hagkvæmar og umhverfislega sjálfbærar auk þess að þær stuðli að jákvæðri byggðaþróun. Þessum fyrirheitum er fagnað. Hins vegar er ástæða til að efast um að framangreint nái fram að ganga miðað við þá fjármuni sem varið er til viðkomandi málaflokka, ekki síst hvað varðar Norðurland vestra og Skagafjörð. Mikilvægt er að umhverfis og samgöngunefnd Alþingis tryggi ráðstöfun fjármuna sé í samræmi við metnaðarfull áform samgönguáætlunar.

Þess er óskað að framangreindar athugasemdir verði teknar til greina við áframhaldandi meðferð samgönguáætlunar hjá umhverfis- og samöngunefnd sem og í meðförum Alþingis. Byggðarráð og sveitarstjórn Skagafjarðar áskilja sér jafnframt rétt til frekari athugasemda á síðari stigum og lýsa sig tilbúin til samtals við nefndina um málið

Velferðarnefnd Alþingis sendir til umsagnar 305. mál, Framkvæmd öryggisráðstafana samkvæmt dómsúrlausn. Umsagnir skal senda í gegnum umsagnagátt Alþingis. Frestur til að senda inn umsögn er til og með 11. febrúar nk.

Velferðarnefnd Alþingis sendir til umsagnar 311. mál, Réttindavernd fatlaðs fólks. Umsagnir skal senda í gegnum umsagnagátt Alþingis. Frestur til að senda inn umsögn er til og með 11. febrúar nk.

Velferðarnefnd Alþingis sendir til umsagnar 312. mál, Atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir (stytting bótatímabils o.fl.). Umsagnir skal senda í gegnum umsagnagátt Alþingis. Frestur til að senda inn umsögn er til og með 11. febrúar nk.

Byggðarráð Skagafjarðar fagnar markmiðum ríkisstjórnar Íslands um að grípa fyrr fólk sem misst hefur atvinnu og lent á atvinnuleysisskrá af einhverjum orsökum, og stuðla að aukinni virkni hjá þeim hópi sem útsettur er fyrir langtímaatvinnuleysi. Það er í hróplegu ósamræmi við þessa stefnu nýrrar ríkisstjórnar að þjónustuskrifstofu Vinnumálastofnunar á Sauðárkróki hafi verið lokað og skrifstofan flutt frá þessu stærsta vinnusóknarsvæði landshlutans. Með þessu hefur þjónusta við atvinnuleitendur á öllu Norðurlandi vestra verið skert umtalsvert frá því sem áður var.
Byggðarráð lýsir yfir miklum áhyggjum af að hámarkslengd tímabils þar sem atvinnuleysistryggingar eru greiddar verði stytt um 12 mánuði þannig að heimilt verði að greiða atvinnuleysistryggingar í samtals 18 mánuði í stað 30 mánaða, líkt og nú er samkvæmt gildandi lögum. Áætlað er að þessi skerðing muni skila um sex milljarða króna sparnaði á ári fyrir ríkissjóð þegar hún verður að fullu innleidd. Líklegt er að hluti þess fólks sem missir réttindi sín við þessa fyrirhuguðu breytingu muni þurfa að leita með auknum þunga í fjárhagsaðstoð sveitarfélaga og þar með færist útgjöld frá ríkissjóði til sveitarfélaganna. Samkvæmt gögnum frá Hagstofu Íslands og Vinnumálastofnun fengu um 9% þeirra sem fullnýttu rétt sinn innan atvinnuleysistryggingakerfisins á árunum 2023 og 2024 fjárhagsaðstoð frá sveitarfélagi í janúar 2025. Það liggur ljóst fyrir að með því að stytta bótatímabilið um 12 mánuði má gera ráð fyrir því að þetta hlutfall muni stóraukast með tilheyrandi áhrifum á fjárhag sveitarfélaga og því vekur það furðu að í frumvarpinu skuli því vera haldið fram að frumvarpið muni ekki hafa áhrif á fjárhag sveitarfélaga. Byggðarráð telur það óviðunandi að slíku sé haldið fram án þess að viðunandi mat á áhrifum á fjárhag sveitarfélaga hafi farið fram. Sérstaklega er tilgreint í 40. gr. frumvarpsins að ráðherra skuli fyrir 31. desember 2027 leggja mat á hvaða áhrif breytingin hefur haft á fjárhag sveitarfélaganna. Því er gert ráð fyrir að sveitarfélög beri þann kostnað sem kann aðfalla til vegna breytingarinnar í tvö ár. Í frumvarpinu er heldur ekki tilgreint með hvaða hætti hugsanlegum kostnaðarauka verði mætt. Að mati byggðarráðs eru slík vinnubrögð ámælisverð og ekki í samræmi við þá áherslu sveitafélaga um að meta í öllum tifellum áhrif lagasetningar á sveitafélögin í landinu. Slíkt mat þarf að fara fram áður en lögum er breytt og skýra þarf hvernig hið opinbera hyggst bæta sveitarfélögum upp þann kostnaðarauka sem breytingin kann að valda. Hér er því verið að velta kostnaði yfir á sveitarfélögin sem ríkið bæri ella. Byggðarráð Skagafjarðar leggst því gegn því að frumvarpið nái fram að ganga í óbreyttri mynd.

Dómsmálaráðuneytið kynnir til samráðs mál nr. 23/2026, "Breytingar á reglugerðum er varða kosningar". Umsagnarfrestur er til og með 13.02. 2026.