Samráð;Frumvarp til laga um breytingar á sveitarstjórnarlögum nr 138 2011
Málsnúmer 2509223
Vakta málsnúmerByggðarráð Skagafjarðar - 165. fundur - 09.10.2025
Innviðaráðuneytið kynnir til samráðs mál nr. 180/2025, "Frumvarp til laga um breytingar á sveitarstjórnarlögum nr. 138/2011". Umsagnarfrestur er til og með 13.10.2025.
Málið kynnt áður á dagskrá 164. fundar byggðarráðs þann 1. október sl.
Byggðarráð fagnar almennt markmiðum frumvarpsins um að auka gagnsæi, styrkja fjárhagslegan grundvöll sveitarfélaga og samræma fjármálastjórn. Hins vegar vekjum við athygli á þremur atriðum sem við teljum að geti haft áhrif á rekstur og stjórnsýslu sveitarfélagsins Skagafjarðar.
Byggðarráð Skagafjarðar leggur áherslu á að byggðasamlög og félög með ótakmarkaða ábyrgð sveitarfélaga, þar á meðal eignarhlutir í landshlutasamtökum, verði færð úr B-hluta í C-hluta reikningsskila. Í frumvarpinu er C-hluti skilgreindur sem félög með takmarkaða ábyrgð sem starfa á markaði, en sú skilgreining útilokar félög sem bera ótakmarkaða ábyrgð aðildarsveitarfélaga.
Byggðarráð telur mikilvægt að þessi félög falli utan A- og B-hluta, þar sem núverandi flokkun í B-hluta skekkir ársreikning sveitarfélagsins. Þetta hefur áhrif á lykiltölur eins og handbært fé og veltufjármuni, og gefur ranga mynd af fjárhagslegri getu sveitarfélagsins til skuldasöfnunar og framkvæmda. Þrátt fyrir að þessi félög séu að mestu sjálfbær og rekin sjálfstætt, eru skuldbindingar þeirra teknar með í reikninginn, sem getur takmarkað fjárhagslegt svigrúm Skagafjarðar.
Byggðarráð tekur undir mikilvægi þess að sveitarfélög viðhaldi heilbrigðum fjárhag og geti sinnt lögbundinni grunnþjónustu, en telur að fyrirhugað 110% skuldaviðmið A-hluta sé of þröngt og geti takmarkað svigrúm sveitarfélaga til nauðsynlegrar innviðauppbyggingar.
Fjárfestingar í grunninnviðum innan A-hluta, svo sem leik- og grunnskólum, íbúðaúrræðum og ýmsa félagsþjónustu ásamt öðrum lögbundnum verkefnum, eru oft framþungar og krefjast verulegs stofnfjármagns. Slíkar framkvæmdir verða sjaldnast fjármagnaðar með rekstrarafgangi eða handbæru fé einu saman á því tímabili sem uppbyggingin fer fram. Því er nauðsynlegt að sveitarfélög hafi raunhæft svigrúm til að nýta lánsfé til að standa undir lögboðinni þjónustu og tryggja að innviðir séu í samræmi við þarfir íbúa.
Byggðarráð telur að 110% skuldaviðmið geti haft íþyngjandi áhrif á fjárhagslega stöðu sveitarfélaga og torveldað viðbrögð við ófyrirséðum aðstæðum, svo sem brýnum viðhaldsverkefnum eða nauðsynlegri uppbyggingu. Mikilvægt er að fjármálareglur sveitarfélaga styðji við getu þeirra til að veita grunnþjónustu og fjárfesta í innviðum, fremur en að hamla henni.
Við bendum einnig á að innviðaráðherra hefur lagt áherslu á að fjárfestingar sveitarfélaga verði auknar í samræmi við viðmið OECD, sem gera ráð fyrir að þær nemi 1% af landsframleiðslu. Of þröng skuldaviðmið geta grafið undan þessum markmiðum og dregið úr getu sveitarfélaga til að sinna hlutverki sínu í samfélagsuppbyggingu.
Byggðarráð Skagafjarðar telur að lækkun þröskuldsins fyrir skyldu til að framkvæma mat á áhrifum fjárfestinga, lántöku og ábyrgða úr 20% í 10% af skatttekjum sé ansi bratt. Þó markmiðið um vandað mat sé í sjálfu sér jákvætt. Viðvörunarskylda við 10% mörkum þýðir að mun fleiri verkefni falla undir áhrifamat, sem getur leitt til aukins kostnaðar vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu og aukins vinnuálags innan stjórnsýslunnar. Byggðarráð Skagafjarðar hvetur til þess að þröskuldurinn verði endurskoðaður með hliðsjón af raunhæfu svigrúmi sveitarfélaga til að sinna lögbundnum verkefnum án óhóflegs kostnaðar og flækjustigs.
Málið kynnt áður á dagskrá 164. fundar byggðarráðs þann 1. október sl.
Byggðarráð fagnar almennt markmiðum frumvarpsins um að auka gagnsæi, styrkja fjárhagslegan grundvöll sveitarfélaga og samræma fjármálastjórn. Hins vegar vekjum við athygli á þremur atriðum sem við teljum að geti haft áhrif á rekstur og stjórnsýslu sveitarfélagsins Skagafjarðar.
Byggðarráð Skagafjarðar leggur áherslu á að byggðasamlög og félög með ótakmarkaða ábyrgð sveitarfélaga, þar á meðal eignarhlutir í landshlutasamtökum, verði færð úr B-hluta í C-hluta reikningsskila. Í frumvarpinu er C-hluti skilgreindur sem félög með takmarkaða ábyrgð sem starfa á markaði, en sú skilgreining útilokar félög sem bera ótakmarkaða ábyrgð aðildarsveitarfélaga.
Byggðarráð telur mikilvægt að þessi félög falli utan A- og B-hluta, þar sem núverandi flokkun í B-hluta skekkir ársreikning sveitarfélagsins. Þetta hefur áhrif á lykiltölur eins og handbært fé og veltufjármuni, og gefur ranga mynd af fjárhagslegri getu sveitarfélagsins til skuldasöfnunar og framkvæmda. Þrátt fyrir að þessi félög séu að mestu sjálfbær og rekin sjálfstætt, eru skuldbindingar þeirra teknar með í reikninginn, sem getur takmarkað fjárhagslegt svigrúm Skagafjarðar.
Byggðarráð tekur undir mikilvægi þess að sveitarfélög viðhaldi heilbrigðum fjárhag og geti sinnt lögbundinni grunnþjónustu, en telur að fyrirhugað 110% skuldaviðmið A-hluta sé of þröngt og geti takmarkað svigrúm sveitarfélaga til nauðsynlegrar innviðauppbyggingar.
Fjárfestingar í grunninnviðum innan A-hluta, svo sem leik- og grunnskólum, íbúðaúrræðum og ýmsa félagsþjónustu ásamt öðrum lögbundnum verkefnum, eru oft framþungar og krefjast verulegs stofnfjármagns. Slíkar framkvæmdir verða sjaldnast fjármagnaðar með rekstrarafgangi eða handbæru fé einu saman á því tímabili sem uppbyggingin fer fram. Því er nauðsynlegt að sveitarfélög hafi raunhæft svigrúm til að nýta lánsfé til að standa undir lögboðinni þjónustu og tryggja að innviðir séu í samræmi við þarfir íbúa.
Byggðarráð telur að 110% skuldaviðmið geti haft íþyngjandi áhrif á fjárhagslega stöðu sveitarfélaga og torveldað viðbrögð við ófyrirséðum aðstæðum, svo sem brýnum viðhaldsverkefnum eða nauðsynlegri uppbyggingu. Mikilvægt er að fjármálareglur sveitarfélaga styðji við getu þeirra til að veita grunnþjónustu og fjárfesta í innviðum, fremur en að hamla henni.
Við bendum einnig á að innviðaráðherra hefur lagt áherslu á að fjárfestingar sveitarfélaga verði auknar í samræmi við viðmið OECD, sem gera ráð fyrir að þær nemi 1% af landsframleiðslu. Of þröng skuldaviðmið geta grafið undan þessum markmiðum og dregið úr getu sveitarfélaga til að sinna hlutverki sínu í samfélagsuppbyggingu.
Byggðarráð Skagafjarðar telur að lækkun þröskuldsins fyrir skyldu til að framkvæma mat á áhrifum fjárfestinga, lántöku og ábyrgða úr 20% í 10% af skatttekjum sé ansi bratt. Þó markmiðið um vandað mat sé í sjálfu sér jákvætt. Viðvörunarskylda við 10% mörkum þýðir að mun fleiri verkefni falla undir áhrifamat, sem getur leitt til aukins kostnaðar vegna aðkeyptrar sérfræðiþjónustu og aukins vinnuálags innan stjórnsýslunnar. Byggðarráð Skagafjarðar hvetur til þess að þröskuldurinn verði endurskoðaður með hliðsjón af raunhæfu svigrúmi sveitarfélaga til að sinna lögbundnum verkefnum án óhóflegs kostnaðar og flækjustigs.
Málið kynnt.
Byggðarráð samþykkir samhljóða að taka málið fyrir að nýju á næsta fundi byggðarráðs.