Atvinnuvegaráðuneytið kynnir til samráðs mál nr. 163/2025, "Fæðuöryggi á Íslandi. Staða og horfur - 2025". Umsagnarfrestur er til og með 23.09. 2025.
Byggðarráð Skagafjarðar fagnar því að unnin hafi verið samantekt um stöðu fæðuöryggis á Íslandi. Fæðuöryggi er vaxandi áhyggjuefni um allan heim í ljósi loftslagsbreytinga og óstöðugleika í alþjóðastjórnmálum. Fyrir Ísland eru þessar áskoranir sérstaklega mikilvægar vegna legu landsins og loftslagslegra takmarkana sem gera landið mjög háð innflutningi á lykilhráefnum til matvæla- og fóðurframleiðslu. Af samantektinni má sjá að fæðukerfi landsins er viðkvæmt gagnvart ytri og innri áföllum. Nauðsynlegt er að stjórnvöld taki tillit til þess og nýti alla kosti sem mögulegir eru til að tryggja fæðuöryggi þjóðarinnar á tímum margvíslegra utanaðkomandi ógna.
Öflugur landbúnaður er stærsta sóknarfæri Íslands í að tryggja innlenda matvælaframleiðslu og þar með fæðuöryggi. Byggðarráð leggur áherslu á að endurskoðun búvörusamninga verði vönduð, gagnadrifin og bundin mælanlegum viðmiðum og raunhæfum úrræðum til að bregðast við áföllum í aðfangakeðjum. Æskilegt væri að setja markmið um lágmarkshlutdeild innlendrar framleiðslu í lykilflokkum á borð við mjólkurvörur, kjöt og korn með árlegu uppgjöri og viðbragðsflötum á borð við tímabundinn stuðning við afkastahindranir og sveiflur.
Það eru gríðarlegir hagsmunir fólgnir í því fyrir fæðuöryggi þjóðarinnar að stjórnvöld vinni ekki gegn eigin markmiðum í þeim efnum. Má þar nefna að boðaðar breytingar á tollflokkun á pítsaosti með íblandaðri jurtaolíu grafi ekki undan samkeppnishæfni íslenskra bænda og framleiðenda. Slíkt myndi veikja innlenda mjólkurframleiðslu sem er kjarnastoð fæðuöryggis.
Áhersla verði jafnframt á áþreifanlegt átak í kornrækt og birgðahaldi til að styrkja kornframleiðslu og þurrk- og geymsluinnviði. Slíkt átak væri ákjósanleg leið til að auka lágmarksbirgðir korns í landinu á hverjum tíma. Hlutdeild Íslands í korni til manneldis er hverfandi eða um 1% auk þess sem fræðimenn hafa á þessu ári undirstrikað að neyðarbirgðir skipta sköpum.
Að auki telur byggðarráð brýnt að ráðast í markvissar aðgerðir fyrir sauðfjárbúskap um verðmyndun, vöruframþróun og markaðstengingar til að vernda byggð, landnýtingu og matvælaframleiðslu hér á landi. Kindakjötsframleiðsla 2024 var í sögulegu lágmarki. Fjöldi sláturfjár var 447 þúsund og hefur ekki verið minni frá því árið 1954. Greining Byggðastofnunar undirstrikar byggðafestu sauðfjárbúskapar og þörf á mótvægisaðgerðum þegar áföll dynja á í greininni.
Byggðarráð Skagafjarðar fagnar því að unnin hafi verið samantekt um stöðu fæðuöryggis á Íslandi. Fæðuöryggi er vaxandi áhyggjuefni um allan heim í ljósi loftslagsbreytinga og óstöðugleika í alþjóðastjórnmálum. Fyrir Ísland eru þessar áskoranir sérstaklega mikilvægar vegna legu landsins og loftslagslegra takmarkana sem gera landið mjög háð innflutningi á lykilhráefnum til matvæla- og fóðurframleiðslu. Af samantektinni má sjá að fæðukerfi landsins er viðkvæmt gagnvart ytri og innri áföllum. Nauðsynlegt er að stjórnvöld taki tillit til þess og nýti alla kosti sem mögulegir eru til að tryggja fæðuöryggi þjóðarinnar á tímum margvíslegra utanaðkomandi ógna.
Öflugur landbúnaður er stærsta sóknarfæri Íslands í að tryggja innlenda matvælaframleiðslu og þar með fæðuöryggi. Byggðarráð leggur áherslu á að endurskoðun búvörusamninga verði vönduð, gagnadrifin og bundin mælanlegum viðmiðum og raunhæfum úrræðum til að bregðast við áföllum í aðfangakeðjum. Æskilegt væri að setja markmið um lágmarkshlutdeild innlendrar framleiðslu í lykilflokkum á borð við mjólkurvörur, kjöt og korn með árlegu uppgjöri og viðbragðsflötum á borð við tímabundinn stuðning við afkastahindranir og sveiflur.
Það eru gríðarlegir hagsmunir fólgnir í því fyrir fæðuöryggi þjóðarinnar að stjórnvöld vinni ekki gegn eigin markmiðum í þeim efnum. Má þar nefna að boðaðar breytingar á tollflokkun á pítsaosti með íblandaðri jurtaolíu grafi ekki undan samkeppnishæfni íslenskra bænda og framleiðenda. Slíkt myndi veikja innlenda mjólkurframleiðslu sem er kjarnastoð fæðuöryggis.
Áhersla verði jafnframt á áþreifanlegt átak í kornrækt og birgðahaldi til að styrkja kornframleiðslu og þurrk- og geymsluinnviði. Slíkt átak væri ákjósanleg leið til að auka lágmarksbirgðir korns í landinu á hverjum tíma. Hlutdeild Íslands í korni til manneldis er hverfandi eða um 1% auk þess sem fræðimenn hafa á þessu ári undirstrikað að neyðarbirgðir skipta sköpum.
Að auki telur byggðarráð brýnt að ráðast í markvissar aðgerðir fyrir sauðfjárbúskap um verðmyndun, vöruframþróun og markaðstengingar til að vernda byggð, landnýtingu og matvælaframleiðslu hér á landi. Kindakjötsframleiðsla 2024 var í sögulegu lágmarki. Fjöldi sláturfjár var 447 þúsund og hefur ekki verið minni frá því árið 1954. Greining Byggðastofnunar undirstrikar byggðafestu sauðfjárbúskapar og þörf á mótvægisaðgerðum þegar áföll dynja á í greininni.