Samráð; Drög að frumvarpi um breytingar á lögum um Byggðastofnun
Málsnúmer 2604188
Vakta málsnúmerByggðarráð Skagafjarðar - 193. fundur - 07.05.2026
Innviðaráðuneytið kynnir til samráðs mál nr. 79/2026, "Drög að frumvarpi um breytingar á lögum um Byggðastofnun". Umsagnarfrestur er til og með 30.06. 2026.
Byggðarráð Skagafjarðar - 196. fundur - 27.05.2026
Innviðaráðuneytið kynnir til samráðs mál nr. 79/2026, "Drög að frumvarpi um breytingar á lögum um Byggðastofnun". Umsagnarfrestur er til og með 30.06. 2026.
Byggðarráð samþykkir samhljóða eftirfarandi umsögn:
Byggðastofnun gegnir lykilhlutverki gagnvart hinum dreifðu byggðum, en hlutverk hennar er skýrt skilgreint í lögum nr. 106/1999 „að efla byggð og atvinnulíf með sérstakri áherslu á jöfnun tækifæra allra landsmanna til atvinnu og búsetu.“ Jafnframt segir í reglugerð fyrir Byggðastofnun nr. 347/2000: „Til að stuðla að vexti, nýsköpun og umbreytingu í atvinnulífi veitir stofnunin m.a. lán og ráðgjöf, fjármagnar og skipuleggur verkefni og stuðlar að öflugri atvinnuráðgjöf.“
Mikilvægi Byggðastofnunar gagnvart þróun byggðar á Íslandi er því augljóst enda er hún ein mikilvægasta stofnun ríkisins til að halda utan um og hafa áhrif á þróun byggðar í landinu.
Byggðarráð Skagafjarðar gerir ekki athugasemd við þær hugtakabreytingar sem verið er að laga eða samræma með þessum drögum að lagabreytingum. Aftur á móti vill byggðarráð benda á mikilvægi stofnunarinnar sem lánastofnunnar fyrir dreifðari byggðir þannig að þær hafi möguleika á lánsfjármögnun til verkefna á sambærilegum kjörum og önnur svæði búa við, þ.e.a.s. svæði þar sem starfandi bankastofnanir eru í dag tilbúnar að lána einstaklingum eða fyrirtækjum til fjárfestinga, út frá eigin mati á stöðu svæðanna eða fyrirtækja.
Almennt sagt um lánakjör Byggðastofnunar þá eru þau í besta falli samkeppnishæf við bankakerfið, en ljóst er að bankarnir eru að bjóða einstaklingum og fyrirtækjum hagstæðari lán en Byggðastofnun gerir þegar þeir hafa trú á viðkomandi fyrirtæki eða svæði, út frá t.d. þróun á íbúafjölda eða hagvexti svæðisins.
Byggðarráð telur því mikilvægt að stjórn stofnunarinnar geti með auknum sveigjanleika í lögum um starfsemi stofnunarinnar ákveðið að veita sérstaklega hagstæð lán, helst vaxtalaus, inn á viðkvæmustu byggðasvæðin á Íslandi, enda séu þau skilgreind með hliðsjón af þróun íbúafjölda, hagvexti og stöðu samkvæmt greiningum og samanburði svæða. Með þessu móti myndi opnast nýr og hagkvæmur lánamöguleiki fyrir einstaklinga og fyrirtæki að fjárfesta í atvinnuskapandi tækifærum á veikustu byggðasvæðum landsins og þannig stuðla að atvinnuuppbyggingu og fjölgun íbúa þessara svæða.
Eigandi Byggðastofnunar, íslenska ríkið, á ekki að vera hrætt við að nota þessa stofnun sem alvöru verkfæri í fjármögnun atvinnu- og nýsköpunar á veikustu svæðunum samkvæmt skilgreiningum og þannig stuðla að uppgangi þeirra og vexti. Byggðastofnun er ekki og á ekki að vera venjuleg bankastofnun í eigu ríkisins með það eitt að markmiði að keppa við hina viðskiptabankana. Stofnuninni er í dag gert að reka sig að stórum hluta fyrir vaxtatekjur af lánasafninu. Eðlilegra væri að lánastarfsemi sé fjármögnuð með vaxtatekjum af lánasafninu, en önnur svið stofnunarinnar væru rekin fyrir framlag frá ríkinu. Þannig gæti ávinningur af vaxtatekjum lána á hagkvæmari svæðum niðurgreitt lán til veikari svæða með það að markmiði að jafna af alvöru búsetukjörin í landinu og efla byggð um land allt.
Byggðarráð samþykkir samhljóða eftirfarandi umsögn:
Byggðastofnun gegnir lykilhlutverki gagnvart hinum dreifðu byggðum, en hlutverk hennar er skýrt skilgreint í lögum nr. 106/1999 „að efla byggð og atvinnulíf með sérstakri áherslu á jöfnun tækifæra allra landsmanna til atvinnu og búsetu.“ Jafnframt segir í reglugerð fyrir Byggðastofnun nr. 347/2000: „Til að stuðla að vexti, nýsköpun og umbreytingu í atvinnulífi veitir stofnunin m.a. lán og ráðgjöf, fjármagnar og skipuleggur verkefni og stuðlar að öflugri atvinnuráðgjöf.“
Mikilvægi Byggðastofnunar gagnvart þróun byggðar á Íslandi er því augljóst enda er hún ein mikilvægasta stofnun ríkisins til að halda utan um og hafa áhrif á þróun byggðar í landinu.
Byggðarráð Skagafjarðar gerir ekki athugasemd við þær hugtakabreytingar sem verið er að laga eða samræma með þessum drögum að lagabreytingum. Aftur á móti vill byggðarráð benda á mikilvægi stofnunarinnar sem lánastofnunnar fyrir dreifðari byggðir þannig að þær hafi möguleika á lánsfjármögnun til verkefna á sambærilegum kjörum og önnur svæði búa við, þ.e.a.s. svæði þar sem starfandi bankastofnanir eru í dag tilbúnar að lána einstaklingum eða fyrirtækjum til fjárfestinga, út frá eigin mati á stöðu svæðanna eða fyrirtækja.
Almennt sagt um lánakjör Byggðastofnunar þá eru þau í besta falli samkeppnishæf við bankakerfið, en ljóst er að bankarnir eru að bjóða einstaklingum og fyrirtækjum hagstæðari lán en Byggðastofnun gerir þegar þeir hafa trú á viðkomandi fyrirtæki eða svæði, út frá t.d. þróun á íbúafjölda eða hagvexti svæðisins.
Byggðarráð telur því mikilvægt að stjórn stofnunarinnar geti með auknum sveigjanleika í lögum um starfsemi stofnunarinnar ákveðið að veita sérstaklega hagstæð lán, helst vaxtalaus, inn á viðkvæmustu byggðasvæðin á Íslandi, enda séu þau skilgreind með hliðsjón af þróun íbúafjölda, hagvexti og stöðu samkvæmt greiningum og samanburði svæða. Með þessu móti myndi opnast nýr og hagkvæmur lánamöguleiki fyrir einstaklinga og fyrirtæki að fjárfesta í atvinnuskapandi tækifærum á veikustu byggðasvæðum landsins og þannig stuðla að atvinnuuppbyggingu og fjölgun íbúa þessara svæða.
Eigandi Byggðastofnunar, íslenska ríkið, á ekki að vera hrætt við að nota þessa stofnun sem alvöru verkfæri í fjármögnun atvinnu- og nýsköpunar á veikustu svæðunum samkvæmt skilgreiningum og þannig stuðla að uppgangi þeirra og vexti. Byggðastofnun er ekki og á ekki að vera venjuleg bankastofnun í eigu ríkisins með það eitt að markmiði að keppa við hina viðskiptabankana. Stofnuninni er í dag gert að reka sig að stórum hluta fyrir vaxtatekjur af lánasafninu. Eðlilegra væri að lánastarfsemi sé fjármögnuð með vaxtatekjum af lánasafninu, en önnur svið stofnunarinnar væru rekin fyrir framlag frá ríkinu. Þannig gæti ávinningur af vaxtatekjum lána á hagkvæmari svæðum niðurgreitt lán til veikari svæða með það að markmiði að jafna af alvöru búsetukjörin í landinu og efla byggð um land allt.