Selvík á Skaga

Frá Selvík á Skaga var haldið í Flóabardaga 25. júní 1244. Einu sjóorrustuna sem háð hefur verið við Ísland þar sem Íslendingar skipuðu bæði lið. Þar börðust Kolbeinn ungi foringi Ásbirninga og Sturlungurinn Þórður kakali Sighvatsson. Þórður sigldi skipum sínum úr Trékyllisvík á Ströndum og mætti flota Kolbeins á miðjum Húnaflóa. 

Flóabardagi
Aðdragandi bardagans var sá að Þórður kakali safnaði öllum stærri skipum, 12 samtals með 210 manna valið lið á Vestfjörðum. Hann hélt fyrst á Hornstrandir og síðar á Strandir. Þangað kom fregn um að Kolbeinn drægi saman skip og lið og ætlaði að sigla móti Þórði, en sumt af liði hans ætti að senda landveg. Þórður lét þá búa skip sín grjóti og sigldi norður á Húnaflóa og var ætlun hans að halda til Eyjafjarðar.

Kolbeinn ungi lét draga saman öll stórskip í Norðlendingafjórðungi og safnaði þeim saman í Selvík við vestanverðan Skagafjörð. Þangað komu Eyfirðingar með mikið lið. Kolbeinn setti Brand Kolbeinsson frænda sinn yfir 240 manna lið, og hélt hann landveginn vestur, á móti mögulegum landher Þórðar, en er Brandur frétti af sjóhernaðaráætlunum Þórðar settist hann með lið sitt um kyrrt í Miðfirði.

Kolbeinn sigldi flota sínum út úr Selvík sama dag og Þórður lagði á hafið frá Ströndum, þann 24. júní. Hafði Kolbeinn 20 skip með 470 mönnum, og voru skipin alskjölduð fram til siglu. Þegar Þórður hafði siglt út á miðjan flóann með flota sinn sagði maður á Snækollinum, sem sigldi fremst, að honum sýndist selir liggja á ísnum. Greinilegt er að kalt var í ári og íshrafl á flóanum. Þetta var snemma morguns og sól ekki hátt á lofti. Þegar að var gáð kom hins vegar í ljós að þetta voru ekki selir heldur floti Kolbeins unga. Gerði nú logn og Þórður lét fella segl, en ákveðið var að leggja þegar til orrustu og var róið sem ákafast norður flóann að flota Kolbeins. Er menn hans sáu lið Þórðar felldu þeir segl, bundu skipin saman og biðu.

Kallaði Þórður til mótherjanna og bauð grið öllum Eyfirðingum og öðrum norðan Öxnadals­heiðar í liði Kolbeins. Óttuðust Kolbeinsmenn að einhverjir fornvinir Sighvats á Grund, föður Þórðar, myndu hlýða kallinu og kölluðu á móti að Þórður skyldi þegja, og báðu honum bölbæna.

Æptu nú hvorir tveggju heróp og laust saman í orrustu. Þórður og menn hans voru ákveðnir í að gera eins harða hríð að Kolbeinsmönnum og þeir gátu, því eina von þeirra var að riðla liði Kolbeins með harðri árás á meðan menn voru fullsprækir. Gerðu þeir svo hrikalega grjóthríð að Kolbeinsmenn gátu ekkert annað gert en að hlífa sér. Lið Þórðar, sem hafði fyllt skip sín grjóti stóð þar vel að vígi því hinir höfðu lítið grjót. Hallaði því mjög á norðanmenn í fyrstu. Það varð Kolbeini og hans mönnum einnig í óhag að fáir góðir kunnáttumenn í siglingum voru í liði hans, en þeim mun fleiri í liði Þórðar. Flestir liðsmenn Kolbeins flúðu undan grjóthríðinni aftur fyrir siglu á skipunum, og réðust menn Þórðar af Ógnarbrandinum, vestasta skipinu í vestfirska flotanum, til uppgöngu.

Þegar grjótið var á þrotum hófst höggorrusta og gengu menn Þórðar hart fram. Leit út fyrir að Norðlendingar myndu tapa. Kolbeinn kallaði þá menn sína til atlögu. Stóð hann á skipi sínu, sem búið var svokölluðum kastala og skipaði fyrir. Sjálfur var hann ekki bardagafær vegna fjögurra ára brjóstmeins. En stjórnkænn var hann og sendi lið af skipi sínu þangað sem Þórðarmenn höfðu yfirhöndina og tókst að snúa atburðarásinni við. Hann lét losa sum skip sín úr tengslum og leggja að skut á skipum Þórðar, og ætlaði að umkringja skip hans. Sagði Kolbeinn það skömm ef Norðlendingar töpuðu orrustunni því þeir hefðu bæði meira lið og fleiri og stærri skip.

Skip Þórðar voru nær mannlaus er Kolbeinn lét leggja skipum sínum að þeim, en Þórður brást hart við og réðist til atlögu og drap sjálfur skipstjórann á einu skipi Kolbeins og náði því. Voru allir menn Kolbeins þar drepnir eða fleygt fyrir borð. Á meðan á þessu stóð náðu Kolbeinsmenn að koma stafnljáum í skip hinna og drógu þau inn á milli sinna. Flúðu Þórðarmenn af þeim yfir á næstu skip, sem voru þá svo yfirhlaðið mönnum að það vatnaði yfir borð.

Kolbeinsmenn gerðu nú harða hríð að Ógnarbrandinum fyrrnefnda. Þórður hljóp þangað með flokk sinn og varð harður bardagi, ekki síst eftir að Norðlendingar þekktu Þórð og hvöttu hvern annan til að láta kakalann ekki komast undan. Kolbeinsmenn sóttu á og sumir Þórðarmenn kusu að losa sig úr tengslum og flýja. Þeir sem voru á teinæringum voru léttir í vöfum og létu sig hverfa. Orrustan hélt þó áfram og menn Kolbeins tóku að ganga á skip Þórðar. Vörðust menn enn á Trékyllinum, Snækollinum og Rauðsíðunni þar sem Sanda-Bárður var foringi. „Var í þessari svipan allri saman mest sú orrustan, að kastað var handöxum og bolöxum í milli skipanna; þá var og skotið selskutlum og hvaljárnum og barið öllu því er til fékkst, bæði beitiásum og árahlumum,“ segir í Þórðar sögu kakala. Ógnar­brandurinn var farinn að leka og jusu menn þar sem ákafast. Kom í ljós að hann var brákaður í botninn og vildu menn losa skipið frá, en Þórður bannaði það. Lögðu þó æ fleiri af skipum Þórðar frá og orrustan dvínaði og undanhald hófst.

Öll skip Þórðar nema þrjú gátu losað sig. Hafði þá verið barist í fimm tíma, að því er talið er og menn Kolbeins voru svo örmagna að þeir megnuðu ekki að halda á eftir Þórði. Aðeins tvö létt skip úr flota Kolbeins reyndu að elta hann, en lögðu ekki í að ráðast til uppgöngu á skip hans. Yfir 70 menn höfðu fallið af liði Kolbeins og margir voru sárir af úrvalssveit Þórðar og lágu nokkrir helsærðir menn í skipunum, sem Þórður varð að skilja eftir.

Kolbeinn fór á eftir Þórði. Hann kom í Trékyllisvík og hélt svo norður og rændi allar Strandir og lagði flota sínum á Ísafjörð, en Þórður og menn hans komust undan. Um veturinn var ákveðið að Hákon konungur yrði að gera út um deilur þeirra Þórðar kakala og Kolbeins unga, þar sem Þórður var hirðmaður konungs.

Sturlungaslóð   |   sturlungaslod@sturlungaslod.is